Ο εκκλησιασμός ενισχύει την ψυχική υγεία των ηλικιωμένων, δείχνει νέα μελέτη

H ψυχική υγεία των μεγαλύτερων ανθρώπων αναδεικνύεται σε ένα από τα πιο ουσιαστικά κοινωνικά ζητήματα, ειδικά από τη στιγμή που ο ανθρώπινος πληθυσμός γηράσκει. Το άγχος και η κατάθλιψη επηρεάζουν σημαντικό ποσοστό των ατόμων άνω των 60 ετών, περιορίζοντας την καθημερινότητά τους και επιβαρύνοντας τόσο τις οικογένειες όσο και τα συστήματα υγείας. Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες αναζητούν παράγοντες που μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά και να ενισχύσουν την ψυχολογία σε αυτή τη φάση της ζωής.

Η ψυχική υγεία στην τρίτη ηλικία υπό πίεση

Μία από τις πιο σταθερές παρατηρήσεις των επιστημόνων είναι ότι οι ηλικιωμένοι που παρευρίσκονται σε θρησκευτικές συναθροίσεις εμφανίζουν καλύτερη ψυχική κατάσταση σε σύγκριση με όσους δεν το κάνουν, αναφέρει το PsyPost. Ωστόσο, μέχρι τώρα, το γιατί συμβαίνει αυτό δεν ήταν απολύτως ξεκάθαρο. H γενική εξήγηση ότι «βλέπουν κόσμο» ή ότι νιώθουν λιγότερο μόνοι, είναι λογική αλλά όχι τόσο ισχυρή. Νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι η συμμετοχή στη θρησκευτική ζωή  φαίνεται να αγγίζει βαθύτερα, επηρεάζοντας τον τρόπο που οι άνθρωποι βλέπουν τον εαυτό τους και τη ζωή τους.

Η νέα έρευνα εστιάζει σε κάτι πιο εσωτερικό: την ψυχολογική ευεξία. Δεν πρόκειται απλώς για την απουσία ψυχικής ασθένειας, αλλά για την αίσθηση ότι η ζωή έχει νόημα, ότι το άτομο αποδέχεται τον εαυτό του και νιώθει πως εξακολουθεί να εξελίσσεται, ακόμη και σε προχωρημένη ηλικία. Αυτά τα στοιχεία φαίνεται να λειτουργούν σαν «ασπίδα» απέναντι στο άγχος και τη μελαγχολία.

Πέρα από τη μοναξιά: Τι αλλάζει μέσα μας

Αναλύοντας δεδομένα ηλικιωμένων που παρακολουθήθηκαν επί σειρά ετών, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι δήλωναν πως εκκλησιάζονταν παρουσίαζαν σταδιακά υψηλότερα επίπεδα ψυχολογικής ευεξίας. Ένιωθαν μεγαλύτερη αποδοχή, περισσότερη αυτοπεποίθηση και μεγαλύτερη ικανοποίηση από το περιβάλλον στο οποίο ζούσαν. Αυτή η εσωτερική ενίσχυση δεν ήταν στιγμιαία, αλλά εξελισσόταν με τον χρόνο.

Το πιο ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι αυτή η βελτίωση στην ψυχολογία συνδέθηκε άμεσα με λιγότερα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης. Όσο πιο έντονα ήταν τα συναισθήματα σκοπού και προσωπικής αξίας, τόσο μειώνονταν οι αρνητικές σκέψεις, η αίσθηση αδιεξόδου και η επίμονη ανησυχία. Με απλά λόγια, όταν ένας άνθρωπος νιώθει ότι «μετράει» και ότι η ζωή του έχει νόημα, είναι λιγότερο ευάλωτος.

Η ανάλυση έδειξε ότι περίπου το ένα τέταρτο του συνολικού οφέλους που συνδέεται με τη θρησκευτική πρακτική εξηγείται ακριβώς από αυτή την ενίσχυση της εσωτερικής ψυχικής κατάστασης. Το υπόλοιπο φαίνεται να σχετίζεται με άλλους παράγοντες, όπως την κοινωνική επαφή, την κοινωνικότητα ή την παρηγοριά που αντλεί κάποιος από την πίστη.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στοιχεία της περιόδου της πανδημίας. Όταν οι περιορισμοί μείωσαν δραστικά τη δυνατότητα φυσικής παρουσίας σε θρησκευτικούς χώρους, παρατηρήθηκε ταυτόχρονα αύξηση των ψυχικών δυσκολιών στους ηλικιωμένους. Παρ’ όλα αυτά, η γενική σχέση ανάμεσα στον εκκλησιασμό, την ψυχολογική ευεξία και την ψυχική υγεία παρέμεινε σταθερή σε βάθος χρόνου.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τις οικογένειες

Φυσικά, η μελέτη έχει περιορισμούς. Αφορά κυρίως άτομα που ήταν αρκετά υγιή ώστε να συμμετέχουν επί χρόνια στην έρευνα, ενώ δεν λαμβάνει υπόψη άλλες μορφές πνευματικής ζωής, όπως την ατομική προσευχή. Παρόλα αυτά, τα συμπεράσματα ενισχύουν την ιδέα ότι η παρουσία σε θρησκευτικές δραστηριότητες μπορεί να λειτουργήσει ως σημαντικός παράγοντας ψυχικής ενδυνάμωσης στην τρίτη ηλικία.

Για τους φροντιστές και τους επαγγελματίες υγείας, το μήνυμα είναι σαφές: όταν ένας ηλικιωμένος επιθυμεί να παραμείνει ενεργός θρησκευτικά, η υποστήριξη σε πρακτικά ζητήματα (π.χ. ως προς τη μετακίνηση) μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο όχι μόνο στην κοινωνική του ζωή, αλλά και στην ψυχική του ισορροπία.

Η μελέτη δημοσιεύεται στο περιοδικό International Journal of Geriatric Psychiatry.